Δεν με απασχόλησαν ποτέ οι εργαστηριακές πρωτεΐνες ως τεχνολογικό θαύμα. Δεν με κέρδισαν ως καινοτομία. Με άγγιξαν όταν άρχισα να τις σκέφτομαι μέσα από κάτι πολύ πιο άβολο: τις αρρώστιες των ζώων — και τη δική μας στάση απέναντί τους.
Κάθε φορά που ακούω για νέες επιδημίες σε κτηνοτροφικές μονάδες, πιάνω τον εαυτό μου να επιστρέφει στο ίδιο ερώτημα — όχι από ενθουσιασμό, αλλά από αμηχανία.
Κάθε φορά που ακούω για μαζικές θανατώσεις λόγω επιδημιών, δεν σκέφτομαι μόνο αριθμούς. Σκέφτομαι σώματα που γεννήθηκαν για να παράγουν.
Ζώα που δεν αρρώστησαν επειδή “έτυχε”, αλλά επειδή ζούσαν όπως τους επιβλήθηκε. Στοιβαγμένα, πιεσμένα, αόρατα. Κι όταν το σύστημα αποτυγχάνει, τα εξαφανίζει γρήγορα, σιωπηλά, «για το καλό όλων».
Μου φαίνεται πια δύσκολο να μιλάμε για ζωονόσους σαν να είναι φυσικές καταστροφές. Δεν είναι. Είναι συμπτώματα. Συμπτώματα ενός μοντέλου που στη Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να βαφτίζεται “αναγκαίο”, ενώ κάθε τόσο αποδεικνύεται εύθραυστο και επικίνδυνο.
Οι ασθένειες των ζώων δεν εμφανίζονται από το πουθενά. Εμφανίζονται εκεί όπου η ζωή πιέζεται να χωρέσει σε συστήματα παραγωγής. Εκεί όπου η ποσότητα προηγείται της αντοχής, και η απόδοση της υγείας.
Στη Ευρωπαϊκή Ένωση, οι μαζικές θανατώσεις λόγω επιδημιών έχουν γίνει σχεδόν «διαχειριστικό μέτρο». Ένα κουμπί που πατιέται όταν κάτι ξεφεύγει.
Κάπου εκεί άρχισα να αναρωτιέμαι:
αν μπορούμε να παράγουμε πρωτεΐνη χωρίς να αρρωσταίνουν ζώα, χωρίς να γεννιούνται μόνο και μόνο για να καούν σε έναν κύκλο επιδημιών και φόβου, μήπως έχουμε και ευθύνη να το δοκιμάσουμε;
Ίσως τελικά αυτό που με πείθει δεν είναι η βιωσιμότητα ούτε η τεχνολογία. Είναι η σκέψη ότι μπορούμε — έστω και λίγο — να αποσυνδέσουμε τη διατροφή μας από τον πόνο. Να μη χρειάζεται κάθε κρίση να περνά μέσα από άρρωστα σώματα που δεν είχαν ποτέ επιλογή.
Και αν οι ασθένειες των ζώων έχουν θέση σε αυτή τη συζήτηση;
Νομίζω πως έχουν κεντρική. Γιατί μας θυμίζουν ότι το πρόβλημα δεν είναι τι θα φάμε στο μέλλον. Είναι πώς φτάσαμε να θεωρούμε φυσιολογικό αυτό που τρώμε σήμερα.
Γεωργία Σταυριανέα
